Sound of Stories 1.0

Wykorzystanie dźwięków i pejzaży dźwiękowych we wczesnym dzieciństwie oraz w pierwszych latach nauki w szkole podstawowej

In the middle child with headphones. Around them, illustrations show children engaged in different activities: recording bird sounds, playing instruments, drawing a sound map, and listening to the recordings.

Ilustracja wygenerowana przez AI

Dźwięk jako narzędzie edukacyjne

Wykorzystanie dźwięku przekształca słuchanie z procesu biernego w świadome i aktywne doświadczenie edukacyjne. Dzieci mogą nauczyć się zwracać uwagę na otaczające je dźwięki, identyfikować ich źródła, porównywać ich cechy oraz rozmawiać o uczuciach lub pomysłach, jakie te dźwięki wywołują.
Oznacza to, że edukacyjne materiały dźwiękowe nie ograniczają się do tradycyjnych instrumentów muzycznych. Głos, ciało, przedmioty codziennego użytku oraz dźwięki otoczenia również mogą stanowić materiał do eksploracji i twórczej ekspresji. Takie podejście poszerza pojęcie muzyki i pozwala dzieciom odkryć, że dźwięk jest wszędzie i można go przekształcić w wiedzę, zabawę oraz formę ekspresji artystycznej.

Krajobrazy dźwiękowe i aktywne słuchanie

Krajobraz dźwiękowy daje dzieciom możliwość poznawania przestrzeni, w których żyją, poprzez słuchanie. Sala lekcyjna, szkolny plac zabaw, park, ulica czy środowisko naturalne – wszystkie te miejsca mogą stać się przestrzeniami do słuchowej eksploracji i odkrywania.
Szczególnie skuteczną formą aktywności jest spacer dźwiękowy. Dzieci spacerują po znanym im otoczeniu i skupiają swoją uwagę na słyszanych dźwiękach. Mogą rozpoznać dźwięki:

  • natury, takie jak śpiew ptaków, szum wiatru i szelest liści,
  • biologiczne, takie jak głosy ludzi i zwierząt,
  • wytwarzane przez człowieka, takie jak odgłosy pojazdów, trzask drzwi i odgłosy maszyn.

Po spacerze dzieci mogą omówić to, co usłyszały, i sklasyfikować dźwięki według ich natężenia, czasu trwania, odległości, źródła lub wywoływanych przez nie emocji. W ten sposób spacer dźwiękowy łączy słuchanie z ruchem, obserwacją, komunikacją i odkrywaniem otoczenia.

Od dźwięku do opowieści

Jedną z najważniejszych cech edukacyjnych dźwięku jest jego zdolność do pobudzania wyobraźni i rozwijania umiejętności językowych. Nieznany dźwięk może stać się punktem wyjścia do zadawania pytań, tworzenia opisów, formułowania hipotez i opowiadania historii.
W ramach projektu „Sound of Stories” dźwięki mogą stanowić punkt wyjścia do tworzenia opowieści dźwiękowych. Dzieci mogą łączyć:

  • język mówiony i narracja,
  • ludzkie głosy,
  • odgłosy ciała,
  • przedmioty,
  • muzyka,
  • nagrania otoczenia.

W przypadku młodszych dzieci proces ten można rozpocząć od prostych pytań, takich jak: Co usłyszałeś? Kto lub co wywołało ten dźwięk? Gdzie jesteśmy? Z czym ci to przypomina lub jakie uczucia w tobie wywołuje?. W ten sposób słuchanie jest bezpośrednio powiązane z rozwojem słownictwa, opowiadaniem historii, komunikacją i kreatywnym myśleniem.

Mapowanie dźwięku i produkcja twórcza

Kolejnym wciągającym zajęciem jest tworzenie map dźwiękowych. Dzieci tworzą mapę znanej im przestrzeni i zaznaczają na niej miejsca, w których usłyszały określone dźwięki. W ten sposób niewidzialny wymiar dźwiękowy przestrzeni staje się widoczny.
Zajęcia te można dostosować do wieku dzieci. Młodsze dzieci mogą korzystać z rysunków i prostych symboli, natomiast starsze dzieci mogą tworzyć bardziej złożone mapy i łączyć je z cyfrowymi nagraniami dźwiękowymi.
Jednocześnie dzieci mogą tworzyć własne pejzaże dźwiękowe, wybierając, łącząc i przekształcając dźwięki. Dzięki temu procesowi nie są one jedynie słuchaczami, ale stają się aktywnymi badaczami dźwięku, twórcami i gawędziarzami.

Narzędzia cyfrowe a uczestnictwo

Wykorzystanie narzędzi cyfrowych może poszerzyć możliwości nagrywania dźwięku i twórczej produkcji. Tablety, smartfony i proste aplikacje do nagrywania pozwalają dzieciom zbierać dźwięki z otoczenia i przekształcać je w cyfrowe opowieści lub kompozycje dźwiękowe.
Technologia powinna jednak pełnić rolę środka, a nie celu samego w sobie. Jej wartość edukacyjna polega na tym, że pomaga dzieciom słuchać uważniej, dokonywać wyborów, współpracować i opowiadać o swoich doświadczeniach.
Jednocześnie takie podejście stwarza istotne możliwości integracyjnego udziału, ponieważ każde dziecko może wnieść swój wkład na różne sposoby: poprzez słuchanie, mówienie, rysowanie, ruch, nagrywanie lub tworzenie dźwięków.

Bibliografia

Adams, D., & Beauchamp, G. (2021). The impact of music making outdoors on primary school aged pupils (aged 7–10 years) in the soundscape of nature from the perspective of their primary school teachers. Journal of Outdoor and Environmental Education, 24, 37–53.

Ahern, K. F. (2022). Soundscaping learning spaces: Online synchronicity and composing multiple sonic worlds. Postdigital Science and Education, 4, 160–176.

Kurukose Cal, H. K., Kang, J., & Aletta, F. (2024). Methodological approaches and main factors considered in school soundscape studies: A scoping review. Building Acoustics, 31(1), 75–90.

Shu, S. (2023). Exploring the role of soundscape in restorative experience: A pilot study from children’s perspective. Frontiers in Psychology, 14, 1131170.